مقدمه:

زنجبیل از دیرباز در تهیه غذاها و همینطور درمان بعضی موارد کاربرد داشته و مورد توجه بوده است. زنجبیل طعمی تند و سوزان دارد و در این بخش به ذکر فواید سلامتی‌بخش و کاربردهای آن پرداخته می شود.

خواص تغذیه ای سلامتی‌بخش:

از جمله مهمترین خواص زنجبیل می توان به خواص ضدالتهابی، ضدنفخ و ضدمیکروبی اشاره کرد. شایان ذکر است قدرت آنتی‌اکسیدانی این گیاه بالاست و بر اساس ظرفیت جذب رادیکال های آزاد که موادی زمینه‌ساز سرطان هستند،  برابر با 14840 میکرومول در 100 گرم می باشد.

بوی تند زنجبیل یکی از ویژگی‌های آن و ناشی از وجود روغن‌ها و ترکیبات فنلی آن مانند جینجرل و زینجرون می باشد. جینجرل موجود در زنجبیل به بهبود حرکات روده کمک می کند، نقش ضدسرطانی،‌ ضدالتهابی، ضد درد، آرامش‌بخش و ضد تب دارد. زنجبیل باعث افزایش ترشحات و حرکات دستگاه گوارشی می شود و خطر ایجاد زخمهای گوارشی و یبوست را کاهش می دهد.

مواد موجود در زنجبیل باعث می شوند تا این گیاه دارای خاصیت ضدمیکروبی باشد و عوامل بیماریزایی را که باعث ایجاد گلودرد می شوند سرکوب کند و همچنین به درمان برخی عفونتهای باکتریایی کمک نماید. از اینرو به نظر می رسد نوشیدن چای زنجبیل گرم بتواند در تسکین التهاب گلو و درمان گلودرد موثر باشد. زینجرون که یک ماده گیاهی-شیمیایی است و خاصیت تند و سوزان به ریشه زنجبیل می دهد، در مبارزه با باکتری اشرشیاکلای (E.coli) عامل مولد اسهال به ویژه در کودکان موثر است.

زنجبیل همچنین به دلیل داشتن عوامل ضدالتهاب می تواند به کاهش دردهای عضلانی، سردردهای میگرنی، کاهش علائم آرتروز و التهاب مفاصل، بهبود سوءهاضمه و ناراحتی معده کمک کند. این گیاه در کاهش وزن، تنظیم کورتیزول (هورمون استرس)، بهبود حرکات روده، افزایش انرژی، بهبود حافظه و عملکرد مغز و همچنین تقویت سیستم ایمنی نیز موثر است. از طرف دیگر برخی مطالعات تأثیر مثبت آن را در کاهش حالت تهوع نشان داده اند هرچند که مطالعه بیشتر در این زمینه لازم است چراکه این اثر در مطالعات دیگر اثبات نشده است.

پژوهشهای علمی حاکی از نقش زنجبیل در کاهش سطح قند خون و عوامل خطر بیماریهای قلبی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 بوده است. این گیاه همچنین به کاهش کلسترول و تری گلیسرید خون کمک می کند.

شایان ذکر است هر 100 گرم زنجبیل حدود 80 کیلوکالری انرژی داشته و فاقد کلسترول می باشد. با این وجود حاوی بسیاری از مواد مغذی ضروری و ویتامین ها است از جمله ویتامین B6 و اسید پانتوتنیک که برای سلامت لازم هستند. به علاوه این گیاه حاوی مقدار قابل توجهی از مواد معدنی مانند منگنز، مس و منیزیم است.

تجربه نشان داده است تکه برشهای ریشه زنجبیل که در آب به همراه لیموی تازه یا آب پرتقال جوشانده و به همراه عسل مصرف می شود، یک نوشیدنی گیاهی موثر برای درمان سرماخوردگی، سرفه و گلودرد است. عصاره زنجبیل هم به عنوان پوششی برای پوشاندن مزه تلخ و طعم ثانویه غذا در دهان استفاده می شود.

موارد احتیاط مصرف زنجبیل:

مصرف زنجبیل معمولاً برای بیشتر افراد بی‌خطر است، اما ممکن است در بعضی افراد مستعد، ایجاد حساسیت کند. توجه به این نکته هم مهم است که زنجبیل نباید به عنوان جایگزینی برای داروهای سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا آنتی بیوتیکهای تجویزشده توسط پزشک مورد استفاده قرار گیرد. در دوران بارداری چای یا دمنوش ها و مکملهای حاوی زنجبیل باید با احتیاط مصرف شود و در مورد کاربرد آن در کاهش تهوع بارداری حتماً با پزشک مشورت شود. گاهی اوقات مصرف زنجبیل باعث ناراحتیهای گوارشی مانند نفخ، ناراحتی معده، سوزش سر دل و حالت تهوع می شود که در این صورت باید مصرف آن را قطع کنید. زنجبیل بسیاری از غدد ترشحی بدن را تحریک می کند. برای نمونه این گیاه خاصیت افزایش بزاق را دارد و ترشحات غدد بزاقی را در دهان افزایش می دهد. زنجبیل همچنین ترشح صفرا را نیز افزایش می دهد بنابراین این گیاه برای کسانی که سابقه سنگ کیسه صفرا داشته اند، مضر محسوب می شود. گروه دیگری که باید زنجبیل را با احتیاط مصرف کنند کسانی هستند که داروی ضدانعقاد خون وارفارین مصرف می‌کنند چراکه زنجبیل می تواند اثر ضدانعقادی آن را تشدید و خونریزی شدید ایجاد کند.

واژگان کلیدی: زنجبیل- التهاب- ضدباکتری-ترکیبات فنلی

جدول ارزش تغذیه ای 100 گرم زنجبیل تازه:

 

منابع:

• غیاثوند، ر و همکاران. کنکاشی نو در خوراکی‌ها. با رویکرد علمی. ناشر: فرهنگ پژوهان دانش، چاپ اول، 1399. 
• Pura Ballester, et al. Effect of Ginger on Inflammatory Diseases. Molecules. 2022 Oct 25;27(21):7223
• Zhang, M et al. Ginger (Zingiber officinale Rosc.) and its bioactive components are potential resources for health beneficial agents. Phytother Res. 2021 Feb;35(2):711-742.

تهیه‌کننده: دکتر مینا کاویانی