نهمین کنفرانس ماهیان خاویاری، خاویار و صنایع وابسته
نهمین همایش ملی ماهیان خاویاری، خاویار و صنایع وابسته با هدف بررسی استراتژیهای توسعه، نوآوری در تولید و نقش فرآوردههای خاویاری و آبزیان در سلامت و امنیت غذایی همگانی، روز شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ در انستیتو تحقیقات تغذیهای و صنایع غذایی کشور برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی انستیتو و دانشکده علوم تغذیه در این رویداد که با حضور جناب آقای دکترحمزه رستم پور، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان شیلات ایران، ناصر کلانتری، رئیس انستیتو تحقیقات تغذیهای و جمعی از فعالان، پژوهشگران و متخصصان این صنعت برگزار شد، آینده یکی از ارزشمندترین سرمایههای آبی کشور مورد ارزیابی قرار گرفت.
محورهای تخصصی همایش شامل تحلیل وضعیت فعلی و استراتژیهای توسعه، کاربردهای نوین در پژوهش، مدیریت تغذیه در پرورش، فرآوری و تجارت، و واکاوی ابعاد دارویی فرآوردههای خاویاری هستند.
سخنرانان در این پنلها معتقد بودند آینده این صنعت راهبردی تنها با تکیه بر دانش، نوآوری و همکاریهای منسجم ملی و بینالمللی رقم میخورد.
دکتر کلانتری، با بیان اینکه یکی از معضلات اصلی نظام غذا، تغذیه و سلامت، مصرف ناکافی و نادرست آبزیان است، افزود: «بیماریهای غیرواگیر، بخش بزرگی از بودجه سلامت کشور را به خود اختصاص دادهاند؛ در حالی که با اصلاح الگوی غذایی و افزایش مصرف مواد غذایی سلامت محور از جمله آبزیان میتوان از بخش مهمی از این هزینهها پیشگیری کرد.»
این متخصص حوزه تغذیه با اشاره به پایین بودن سرانه مصرف آبزیان در ایران، اظهار کرد: «با وجود ظرفیتهای گسترده کشور در حوزه شیلات، دریا، منابع آبی داخلی و پرورش ماهی، جایگاه مصرف آبزیان در کشور متناسب با این توانمندیها نیست.»
وی تأکید کرد که بخشی از این مسئله به قیمت، بخشی به زنجیره توزیع و نگهداری، و بخشی نیز به ذائقه غذایی و ضعف در فرهنگ سازی عمومی بازمیگردد.
وی با اشاره به اهمیت تغذیه از دوران جنینی گفت: «تغذیه صحیح، بهویژه مصرف آبزیان، در شکلگیری توان ذهنی، قدرت یادگیری و کیفیت رشد کودکان نقش تعیینکننده دارد.»
به گفته وی ، اسیدهای چرب مفید به ویژه امگا ۳، در تکامل مغز، تقویت حافظه، شنوایی، حدت بینایی و یادگیری اثر مستقیم دارند و بیتوجهی به این موضوع، در آینده هزینههای سنگینی را به نظام سلامت و آموزش کشور تحمیل میکند.
دکترکلانتری با اشاره به لزوم تداوم آموزش عمومی گفت: «آگاهیبخشی درباره فواید مصرف آبزیان باید مستمر، هدفمند و از گروههای حساس مانند مادران باردار آغاز شود، زیرا آموزش مقطعی نمیتواند الگوی مصرف جامعه را تغییر دهد.»
همچنین از ضرورت همکاری نهادهای فرهنگی، رسانهای و اجرایی به ویژه سازمان شیلات ایران، با بخش تولید برای ترویج مصرف آبزیان سخن گفت.
وی از تدوین نقشه راهی برای افزایش مصرف آبزیان در کشور خبر داد و افزود: «تولید محصولات نوین و متناسب با ذائقه خانوادهها، حمایت اقتصادی و هوشمند از مصرفکنندگان، اجرای پویشهای ملی در رسانهها و تقویت زیرساختهای توزیع و دسترسی، از مهمترین محورهای این برنامه است.»
دکترکلانتری همچنین با اشاره به اقدامات پژوهشی و سیاستی انجام شده بیان کرد: «در کنار تولید شواهد علمی، باید این یافتهها به سیاستهای اجرایی تبدیل شود تا تصمیمگیریهای کلان کشور در مسیر ارتقای امنیت غذایی خانوار و گسترش سبد غذایی سالم قرار گیرد.»
دکتر ناصر کلانتری درنهایت، ضمن اشاره به رشد ۱۷ درصدی تولید خاویار در سال گذشته، بر ضرورت ارتقای امنیت غذایی از طریق ترویج مصرف آبزیان و نقش حیاتی آن در رشد شناختی کودکان تأکید کرد.
در ادامه این کنفرانس یکروزه دکتر جلال الدین میرزای رزاز، معاون توسعه مدیریت و منابع انستیتو، با اشاره به جایگاه علمی این مجموعه اظهار کرد: انستیتو یک مرکز علمی جامع و شناخته شده در منطقه شرق مدیترانه است و بهعنوان پایگاه همکار سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مسئولیت حمایت علمی از ۲۳ کشور این منطقه را بر عهده دارد.
وی افزود: انستیتو به عنوان مرجع تخصصی در حوزه غذا، آمادگی دارد با بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و پژوهشی خود، شاخصهای تخصصی این حوزه را بررسی و در اختیار دستگاه های مرتبط قرار دهد.
ایشان با اشاره به تفاوتهای ماهیتی میان آبزیان جنوب و شمال کشور گفت: در این زمینه طرحهای تحقیقاتی متعددی در انستیتو اجرا شده است که بخشی از آن به بررسی میزان فلزات سنگین در ماهیها اختصاص دارد و نتایج این مطالعات در دسترس است.
معاون توسعه مدیریت و منابع انستیتو و دانشکده همچنین درباره موضوع باقیمانده آنتی بیوتیکی در ماهیهای پرورشی تصریح کرد: این موضوع نیازمند بررسیهای علمی و استفاده از روشهای تخصصی است و با توجه به انتظار مردم برای دریافت اطلاعات دقیق، وظیفه داریم با شفافیت و بر پایه مستندات علمی به این مسائل پاسخ دهیم.
دکتر رزاز با اشاره به ظرفیتهای مرکز رشد انستیتو اظهار کرد: مرکز رشد این مجموعه که زیر نظر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری فعالیت میکند، تاکنون از میان حدود سه هزار طرح ارائه شده، ۴۸۰ ایده استارتاپی در حوزه غذا و تغذیه را پذیرش کرده است.
دکتر رزاز با بیان اینکه دانش بنیان شدن مزایای قابل توجهی از جمله حمایتهای علمی، پژوهشی، تسهیلات آموزشی و معافیتهای مالیاتی را به همراه دارد، گفت: برنامهریزی شده است در حوزه فرآوردهها و صنایع تبدیلی ماهی کیلکا نیز فراخوانی برای جذب ایدههای نوآورانه منتشر شود. وی تأکید کرد: انستیتو و دانشکده تنها مرکز آکادمیک کشور است که علوم تغذیه را در کنار صنایع غذایی بهصورت تخصصی و همزمان دنبال میکند و این ظرفیت میتواند نقش مؤثری در توسعه فناوری و نوآوری در حوزه غذا و تغذیه ایفا کند.
دکتر رزاز با تأکید بر ضرورت ترویج الگوی تغذیه سالم اظهار کرد: یکی از مهمترین برنامهها و شعارهای انستیتو که سازمان جهانی بهداشت (WHO) بهطور جدی دنبال میکند کاهش مصرف چربی، نمک و شکر است و انستیتو نیز این رویکرد را پیگیری می کند. وی با اشاره به ارزش تغذیهای آبزیان، به ویژه ماهی کیلکا، افزود: ماهی کیلکا و سایر آبزیان به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب غیراشباع و امگا ۳ از جایگاه ویژهای در سبد غذایی برخوردار هستند و انستیتو آمادگی دارد در زمینه فرهنگ سازی و ترویج مصرف آبزیان، به ویژه در مدارس، در کنار دستگاههای اجرایی همکاری کند. همچنین از آمادگی این مجموعه برای حمایت از طرحهای پژوهشی خبر داد و گفت: انستیتو تأمین بودجه طرحهای پژوهشی مرتبط را بر عهده میگیرد و از پژوهشهای کاربردی در حوزه غذا و تغذیه حمایت میکند.
وی با اشاره به ساختار تصمیمگیری پژوهشی در انستیتو تصریح کرد: شورای پژوهشی در واقع شورای عالی انستیتو که ریاست آن بر عهده وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است و نمایندگان وزارتخانههای کلیدی کشور نیز در آن عضویت دارند. در ادامه دکتر رزاز خاطرنشان کرد: هر طرحی که در شورای پژوهشی انستیتو به تصویب برسد و کد اخلاق را از کمیته اخلاق دریافت کند، بهعنوان یک طرح کاملاً علمی و معتبر شناخته میشود و میتواند نتایج مؤثر و تأثیرگذاری در حوزه سلامت، غذا و تغذیه به همراه داشته باشد.
دکتر محمد صدیق مرتضوی با تأکید بر اینکه تمامی گونههای خانواده تاسماهیان از مهمترین ذخایر آبزی کشور به شمار میروند، اظهار داشت: «این گونهها علاوه بر ارزش اقتصادی، از نظر دارویی و آرایشی نیز اهمیت بالایی دارند و به دلیل دارا بودن درصد بالای چربی و ویژگیهای کیفی خاص، در بازار جهانی جایگاه ویژهای یافتهاند.»
وی افزود: «بررسیها نشان میدهد ذخایر آبزیان و منابع زنده دریای خزر از حدود سال ۱۳۸۶ روند نزولی داشته و میزان صید سه گونه اصلی عملاً به صفر رسیده است.»
وی با اشاره به نمودار تغییرات صید از سال ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۱، این روند را نشانهای روشن از ضرورت بازسازی فوری ذخایر و تقویت آبزیپروری دانست و گفت: «صید بیرویه و غیرقانونی، تخریب زیستگاههای طبیعی و آلودگی رودخانهها و دریا از مهمترین عوامل شکلگیری این وضعیت بودهاند.»
به گفته وی، از سال ۲۰۱۱ و با توافق پنج کشور حاشیه دریای خزر، صید تجاری ماهیان خاویاری ممنوع شده و این ممنوعیت تاکنون نیز تمدید نشده است.
رئیس مرکز تحقیقات علوم شیلاتی کشور در ادامه با اشاره به آمارهای جهانی تولید گوشت ماهیان خاویاری، گفت: «چین با سهم حدود ۷۸ درصدی، بزرگترین تولیدکننده این حوزه است و ایران در میان هفت کشور برتر، رتبه چهارم را با تولید حدود ۳۲۸ تن در اختیار دارد.»
وی همچنین با اشاره به صادرات خاویار افزود: «ایران در سال ۲۰۲۳ رتبه یازدهم صادرات خاویار را داشته است.»
وی بازار جهانی خاویار را بسیار جذاب توصیف کرد و گفت: «مجموع تولید جهانی خاویار حدود ۷۰۰ تن برآورد میشود و این بازار با نرخ رشد سالانه ۸.۵ درصدی، ارزشی در حدود ۶۰۰ میلیون دلار دارد که میتواند فرصت مهمی برای سرمایهگذاری و توسعه فعالیتهای دانشبنیان باشد. با این حال، او تأکید کرد که کیفیت خاویار نقش تعیینکنندهای در فروش، قیمت و پذیرش بازار دارد.»
این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنان خود به روند کاهشی استحصال خاویار در سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۸ اشاره کرد و گفت:«این روند در سال ۱۴۰۴ به ۶۲۷ کیلوگرم رسیده است. در بخش صید نیز، ماهیان استخوانی و خاویاری هر دو با فشار صید مجاز و غیرمجاز مواجهاند و این مسئله نیازمند مدیریت جدیتر منابع است.»
وی با اشاره به برنامههای سازمان شیلات برای بازسازی ذخایر، گفت: «سالانه حدود ۲ تا ۳ میلیون قطعه بچهماهی برای احیای ذخایر رهاسازی میشود و در این زمینه، شناسایی مسیرهای آبی مناسب برای رهاسازی نیز اهمیت زیادی دارد.»
وی همچنین اعلام کرد که در یکی از برنامههای اجرایی، ۱۰۰ هزار قطعه بچهماهی ازونبرون با همکاری سازمان شیلات به مرکز شهید بهشتی منتقل شد و پس از رسیدن به وزن مناسب، در زیستگاه طبیعی رهاسازی شد.
به گفته وی ، طراحی نشانگرهای مولکولی و اطلاعات جمعیتی، امکان تشخیص ژنتیکی خاویار را فراهم کرده و این اقدام میتواند به مقابله با تقلب در بازار کمک کند.
وی همچنین از کاربرد مکملهای آهن در بهبود رشد و بازماندگی بچهماهیان یاد کرد و گفت: «این فناوری موجب افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی بازماندگی و کاهش تلفات شده است.»
در حوزه تغذیه نیز، او از اجرای طرحهای تحقیقاتی متنوع خبر داد و گفت: «تولید جیره بومی و اختصاصی برای ماهیان خاویاری، استفاده از کرم دریایی به عنوان غذای زنده، و بهینهسازی فرمولاسیونهای غذایی از جمله اقدامات انجامشده است.» همچنین از دانش فنی افزایش قطر خاویار، بهبود نسبت تولید خاویار به وزن بدن و ارتقای ارزش اقتصادی محصول یاد کرد.
در بخش حمل ونقل ماهی زنده نیز، این مقام مسئول از نوآوریهایی سخن اظهار کرد: «این نوآوریها به کاهش قابل توجه مصرف آب و کاهش بیش از ۱۵ برابری وزن بار منجر میشود و امکان انتقال ماهی تازه و زنده به دورترین نقاط را فراهم میسازد.»
وی همچنین بر لزوم تقویت همکاریهای بینالمللی و منطقهای، بهویژه با کشورهای حاشیه خزر، برای انجام گشتهای تحقیقاتی مشترک و اجرای مدیریت یکپارچه دریای خزر تأکید کرد و گفت: «این همکاریها برای مقابله با صید غیرمجاز، کاهش تنشهای محیطی و احیای ذخایر طبیعی ضروری است.»
دکتر حمزه رستمپور روز شنبه 27 تیر ماه 1405 در نهمین همایش ماهیان خاویاری با اشاره به سابقه صدساله شیلات ایران بر ضرورت تحول در این حوزه تاکید کرد و گفت: برای رسیدن به جهش تولید، مسیر سنتی پاسخگو نیست باید به سمت هوشمندسازی و نوآوری حرکت کنیم.
رئیس سازمان شیلات ایران با تاکید بر ضرورت گذار از شیلات سنتی به شیلات هوشمند بیان کرد: برای ایجاد جهش تولید و حفظ برند جهانی خاویار، تکمیل زنجیره ارزش با محوریت بخش خصوصی، توسعه دریامحور و تقویت تحقیقات کاربردی اولویت اصلی است.
وی با بیان اینکه تحقیقات شیلات باید کاربردی باشد تا با کمک توانمندی بخش خصوصی، مسائل تولید رفع شود، افزود: بخش خصوصی در صنعت شیلات و بهویژه خاویار گامهای بلندی برداشته و در برخی حوزهها از دانش دولتی پیشی گرفته است.
دکتر رستم پور با بیان اینکه سازمان شیلات بهجای مداخله در جزئیات به دنبال فراهم کردن شرایط است، افزود: مزرعه پرورش ماهی متعلق به خودمان است و وظیفه داریم موانع را برای سرمایهگذار برطرف کنیم.
وی تشکیل کارگروه مشترک برای تقسیم وظایف را راهکار برونرفت از چالشهای فعلی دانست و تصریح کرد: سرمایه گذاری دولت به تنهایی برای توسعه صنعت شیلات کافی نیست و باید با تعریف اهداف مشخص برای بخش خصوصی، دانشگاه و سازمان، زنجیره ارزش را اصلاح کنیم، در بحث تجارت، ضمن تاکید بر حفظ برند جهانی، باید بازارهای جدید مصرف شناسایی شود.
رستم پور با اشاره به اینکه مصرف داخلی خاویار و آبزیان مغفول مانده است؛ تاکید کرد: باید با الگوبرداری از پویش های موفق، مردم و صیادان را با ارزش اقتصادی و زیستی ماهیان خاویاری آشنا کرد تا حفاظت از ذخایر به یک مطالبه عمومی تبدیل شود.
رئیس سازمان شیلات ایران بر ضرورت توسعه اقتصاد دریامحور در خزر و احیای مراکز تکثیر دولتی با کمک بخش خصوصی تاکید کرد و گفت: بازسازی ذخایر یک وظیفه حاکمیتی است اما روش انجام آن باید با بررسی تجربیات جهانی بهبود یابد و با همراهی صیادان و بخش خصوصی انجام شود.
دکتر مهدی شکوری، با اشاره به سابقه بیش از ۸۰ ساله نام و اعتبار خاویار ایران، گفت: «این میراث ارزشمند از گذشته بهجا مانده و باید با برنامهریزی دقیق از آن صیانت شود.»
وی با بیان اینکه اعتبار تاریخی بهتنهایی تضمینکننده آینده جایگاه صادراتی خاویار نیست، افزود: «امروز بازار جهانی خاویار بهشدت رقابتی شده و کشورهایی مانند ایتالیا، فرانسه، آلمان و چین با تکیه بر برندینگ، استانداردهای کیفی، بازاریابی حرفهای و قابلیت ردیابی، جایگاه خود را تثبیت کردهاند.»
دکتر شکوری تاکید کرد: «مهمترین نیاز امروز صنعت خاویار ایران، حفظ کیفیت پایدار، تقویت اعتماد مشتری و ایجاد سامانه ردیابی است؛ سامانهای که بتواند در کوتاهترین زمان منشأ تولید، مسیر عرضه و اصالت محصول را مشخص کند.»
وی با اشاره به ارزش بالای نام ایران در بازار جهانی خاویار گفت: «بسیاری از مشتریان صرفا به دلیل نام ایران به این محصول اعتماد میکنند و همین موضوع مسئولیت تولیدکنندگان و صادرکنندگان را سنگینتر میکند. اگر این اعتماد آسیب ببیند، بازگرداندن آن بسیار دشوار خواهد بود.»
معاون توسعه آبزیپروری سازمان شیلات ایران همچنین بر ضرورت شکلگیری زنجیره منسجم تولید تا صادرات تاکید کرد و گفت: «مزرعهدار بهتنهایی نمیتواند همه ابعاد بازار جهانی، هزینههای صادرات و الزامات برندینگ را مدیریت کند؛ بنابراین باید یک ساختار منسجم برای حمایت از تولید، فرآوری، بازاریابی و صادرات شکل بگیرد.»
شکوری در پایان با بیان اینکه حفظ برند ملی خاویار ایران یک ضرورت اجتنابناپذیر است، افزود: «اگر این برند بهدرستی مدیریت شود، ایران میتواند جایگاه خود را بهعنوان معتبرترین و قابلاعتمادترین عرضهکننده خاویار در جهان حفظ و حتی تقویت نماید.»
نظر